8 Temmuz 2020
24 °
İstanbul
  • Adana
  • Adıyaman
  • Afyonkarahisar
  • Ağrı
  • Amasya
  • Ankara
  • Antalya
  • Artvin
  • Aydın
  • Balıkesir
  • Bilecik
  • Bingöl
  • Bitlis
  • Bolu
  • Burdur
  • Bursa
  • Çanakkale
  • Çankırı
  • Çorum
  • Denizli
  • Diyarbakır
  • Edirne
  • Elazığ
  • Erzincan
  • Erzurum
  • Eskişehir
  • Gaziantep
  • Giresun
  • Gümüşhane
  • Hakkari
  • Hatay
  • Isparta
  • Mersin
  • İstanbul
  • İzmir
  • Kars
  • Kastamonu
  • Kayseri
  • Kırklareli
  • Kırşehir
  • Kocaeli
  • Konya
  • Kütahya
  • Malatya
  • Manisa
  • Kahramanmaraş
  • Mardin
  • Muğla
  • Muş
  • Nevşehir
  • Niğde
  • Ordu
  • Rize
  • Sakarya
  • Samsun
  • Siirt
  • Sinop
  • Sivas
  • Tekirdağ
  • Tokat
  • Trabzon
  • Tunceli
  • Şanlıurfa
  • Uşak
  • Van
  • Yozgat
  • Zonguldak
  • Aksaray
  • Bayburt
  • Karaman
  • Kırıkkale
  • Batman
  • Şırnak
  • Bartın
  • Ardahan
  • Iğdır
  • Yalova
  • Karabük
  • Kilis
  • Osmaniye
  • Düzce
3 sa 32 dk
Akşam'a kalan süre
İmsak 03:36 Güneş 05:33 Öğle 13:14 İkindi 17:13 Akşam 20:46 Yatsı 22:34

Merve Şebnem Oruç

Doğu Akdeniz’deki paylaşım mücadelesi ve Cihat Yaycı’nın istifasına dair…

Son dönemde medyada ve de özellikle sosyal medyada yürütülen bir lobi çalışması var. Türkiye’nin Libya’nın Ulusal Mutabakat Hükümeti (UMH) ile vardığı deniz yetki alanları sınırlandırma anlaşmasının bir benzerinin İsrail’le de yapılması gerektiği ısrarla vurgulanıyor.

Öyle ki, sosyal medyada bu argüman “ha oldu ha olacak”mış, “eli kulağında” imiş gibi dillendiriliyor. İsrail’in de bu fikre, Türkiye’nin UMH ile imzaladığı memorandum sonrası tav olduğu iddia ediliyor.

Bu iddiayı ortaya atanlar tezlerini, Mısır, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Yunanistan, Kıbrıs Rum Kesimi ve Fransa’nın 11 Mayıs’ta Doğu Akdeniz ve Libya konularını ele aldıkları telekonferans sonrası yayımladıkları, Türkiye’yi kınayan ve Türk Dışişleri’nin sert tepkisini çeken yazılı açıklamaya İsrail’in imza atmamış olmasına dayandırıyor.

Oysa İsrail Büyükelçiliği, bu iddiayı 13 Mayıs’ta resmi hesaptan atılan bir tweet’le yalanladı:

“İsrail'in Türkiye ile ekonomik sularda deniz yetki anlaşması imzalama niyeti hakkında yapılan bir takım temelsiz yayınlara cevaben, bu haberlerin gerçeği yansıtmayan iddialardan ibaret olduğunu belirtmek isteriz.”

İsrail’le Doğu Akdeniz’de anlaşma tezlerinin arka planı

Kıbrıs Rum Kesimi, 2003’te tek taraflı olarak Münhasır Ekonomik Bölge (MEB) ilanında bulunmasından bir ay önce, yine 2003’te Mısır’la, 2007’de Türkiye’nin girişimleri sonucu Lübnan içi hukukunda henüz onaylanmamış olsa da Lübnan’la ve 2010’da İsrail’le MEB sınırlandırma anlaşmaları yapmıştı. Kıbrıs Rum Kesimi, ayrıca Suriye ve Libya ile de benzeri anlaşmalar yapmak için fırsat kolluyordu. Türkiye’nin Libya’yla yaptığı deniz yetki alanları sınırlandırma anlaşmasıyla, bunlardan ikincisi, Yunanistan’la yapacağı MEB anlaşmasına yönelik hayalleri ve Yunanistan-Mısır MEB anlaşması ihtimali suya düşmüş oldu.

Türkiye’nin Libya anlaşması sonrası Mısır’la benzeri bir anlaşma yapabileceği, hatta Mısır’ın buna sıcak baktığı, zira Kıbrıs Rum Kesimi ile yaptığı MEB anlaşmasına kıyasla Türkiye ile varacağı anlaşmayla kilometrekare bazında daha geniş bir deniz yetki alanına (11.500 km2) ulaşacağı söyleniyordu. Ancak Sisi rejimi, Yunanistan ve Kıbrıs Rum Yönetimi tarafını tercih etmeyi sürdürdü.

Ha keza, İsrail için de benzeri bir durum söz konusu olsa da, yani İsrail Türkiye ile varabileceği bir deniz yetki alanları sınırlandırmasında Kıbrıs Rum Kesimi ile yaptığı MEB anlaşmasına oranla daha fazla deniz yetki alanına (16.300 km2) sahip olacak olsa da, bu durum yıllardır Yunanistan, Mısır ve Kıbrıs Rum Kesimi ile sürdürdüğü EastMed (Doğu Akdeniz doğal gaz boru hattı) projesinden vazgeçmesine kapı aralamadı.

Nitekim, Türkiye’nin Libya ile imzaladığı mutabakat, bu hayali projeyi bir bıçak gibi ortadan ikiye kesmiş olsa da, bu anlaşmanın hemen ertesinde Yunanistan, Kıbrıs Rum kesimi ve İsrail, Atina’da yıllardır üzerinde çalıştıkları EastMed’in inşası için anlaşma imzaladı.

Hal böyle iken, İsrail’in yıllardır yürüttüğü çalışmadan geri döneceği neye dayanarak düşünülür?

Üstelik Türkiye’nin İsrail’le kronikleşmiş sorunları devam ederken, İsrail’in Batı Şeria’yı ilhak etme planları sürerken, Kudüs’ü ABD Başkanı Trump’ın açık, Suudi Arabistan ve BAE’nin örtülü destekleriyle başkent ilan etmişken, tüm bunları bir kenara bırakıp Doğu Akdeniz’de bir anlaşmaya nasıl varacağı ayrı bir muamma…

Hem zaten, Doğu Akdeniz’de İsrail’in keşfettiği doğal gazın Avrupa’ya taşınması noktasında en kısa ve rasyonel yol Türkiye üzerinden geçerken ve iki ülke bu konuda bile aralarındaki bu sorunlar nedeniyle anlaşamazken, İsrail nasıl Kıbrıs Rum Yönetimi ile vardığı anlaşmayı bozup Türkiye ile bir deniz yetki alanları sınırlandırma ya da MEB anlaşması yapacak, bu da kocaman bir soru işareti.

Cihat Yaycı’nın “Türkiye İsrail’le anlaşmalı” tezi

Türkiye’nin İsrail’le Libya’yla vardığı anlaşmanın bir benzerini yapması gerektiği tezi son dönemde ilk olarak, Tümgeneral Cihat Yaycı’nın 2019 yılında yayımlanan “Libya Türkiye’nin Denizden Komşusudur” ve 2020’de yayımlanan “Doğu Akdeniz’in Paylaşım Mücadelesi ve Türkiye” kitaplarında yer aldı.

Her iki kitabı da severek okumuştum. Yukarıda bahsettiğim bölüm hariç, Türk Dışişleri ve Savunma Bakanlıklarının Doğu Akdeniz’deki politikalarını güzel özetliyor. Ayrıca çok başarılı işler yaptığını düşünüyorum.

Ama Yaycı’ya medyada sıklıkla “Libya anlaşmasının mimarı”, hatta sosyal medyada bazılarınca “yüzyılın strateji dehası” falan denmesini oldukça abartılı bulduğumu söylemeliyim. Zira, Libya anlaşmasının bir ekip işi olduğunu söyleyen, Cihat Yaycı’nın isminin fazlaca öne çıktığını söyleyenlerin sayısı çok. Böyle olsa da olmasa da yaptığı iş önemlidir ve kendisi tebrik edilmeyi fazlasıyla hak ediyor. Ama yıllardır Mavi Vatan için öne sürülen ve fiiliyata geçmesi cesaret gerektiren bu ve benzeri adımları atanın Cumhurbaşkanı Erdoğan ve hükümeti olduğu unutulmamalıdır diye düşünüyorum.

Asker ve siyaset…

Öte yandan, yukarıda bahsettiğim ve son dönemde ortada dolaşan Türkiye’nin İsrail’le Doğu Akdeniz’de anlaşması tezinin ilk olarak Tümamiral Yaycı’dan çıkmış olması da kafamı kurcalamıyor değil. Yaycı, 5 Ocak 2020’de Ertuğrul Özkök’e verdiği röportajda böyle bir anlaşma için “en kısa sürede yapmalıyız” diyor ve bunu ilk kez bugün söylemediğini ekliyor: “Libya makalesini (2011) yazdıktan iki yıl sonra ikinci bir makale yazıp bunu önerdim.”

Böyle düşünebilirsiniz. Analitik olarak bunun Türkiye açısından fayda getireceğine kani olabilirsiniz. Bu konuda bünyesinde olduğunuz Savunma Bakanlığına bu fikri arz edebilir, hatta akademisyen kimliğinizle bu fikri tez olarak geliştirebilirsiniz.

Ancak bir bürokrat, hele de bir asker olarak, medyaya bu konuda demeç veremezsiniz. Toplumun kanaatlerine yön vermeyi siyasetçilere, Türk Dış politikasını belirlemeyi ise politika yapıcılara yani hükümete bırakmalısınız.

Son dönemin en çok konuşulan isimlerinden olan Yaycı, hafta sonu öğrendiğimiz görev değişikliğinin ardından dün istifa etti. Görev değişikliğinin ve istifasının arkasında yatan gelişmeleri açıkçası bilmiyorum. Kendisinin bir vatansever, bu ülke için büyük bir değer olduğuna şüphe yok. Ancak Türkiye askerlerin siyasetin yönünü belirlediği günleri çoktan geride bırakmışken, Yaycı’nın bir bürokrat olarak, emir komuta zinciri içerişinde hareket etmesi gereken bir asker olarak, yukarıda verdiğim İsrail örneği gibi politika belirlemeye yönelik açıklamalarla bu kadar ön plana çıkmasını çok yanlış bulduğumu söylemeliyim. Verdiği karar dilerim hakkında hayırlısını getirir.

***

19 Mayıs Gençlik Atatürk’ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramınız kutlu olsun.

 

 

Yorumlar
Diğer Yazıları